Aktualności

Odzyskana awangarda teatralna. Nowe wydawnictwa IT

24.03.2021

Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego rozpoczyna publikację serii książek składających się na krajobraz teatralnej awangardy Polski i Europy Środkowo-Wschodniej. Do końca przyszłego roku ukaże się sześć wydawnictw przybliżających ten fenomen. Premiera pierwszej książki – zbioru tekstów ukraińskiego reformatora i reżysera Łesia Kurbasa – już w kwietniu.

W ramach serii Odzyskana Awangarda – oprócz „Pism teatralnych” Kurbasa – do końca przyszłego roku wydane zostaną kolejno: antologia polskiej awangardy teatralnej pod redakcją Doroty Fox i Dariusza Kosińskiego, zebrane teksty o awangardzie teatralnej pióra wybitnej badaczki Ewy Guderian-Czaplińskiej pod redakcją Małgorzaty Leyko i Wojciecha Dudzika, oczekiwana od dawna nowa książka Małgorzaty Dziewulskiej poświęcona awangardzie podkarpackiej, pisma teatralne Emila Františka Buriana pod red. Jana Jiříka w przekładzie Krystyny Mogilnickiej oraz leksykon awangardy teatralnej Europy Środkowo-Wschodniej (w języku angielskim). Ostatnia publikacja będzie podsumowaniem projektu badawczego finansowanego przez Narodowy Program Rozwoju Humanistyki „Odzyskana Awangarda. Polska i środkowoeuropejska awangarda teatralna”, którego kierownikiem jest Małgorzata Leyko.

Wybór pism Kurbasa ukaże się już 13 kwietnia. Kilka dni później – 26 kwietnia – odbędzie się spotkanie w ramach cyklu Instytutu Teatralnego „Książka w teatrze” (w formule online) poświęcone legendarnemu twórcy nowoczesnego teatru ukraińskiego oraz całej serii wydawniczej. W rozmowie – transmitowanej na stronie www.instytut-teatralny.pl oraz na Facebooku i na kanale YouTube IT – wezmą udział: Oksana Czerkaszyna, Maiia Harbuziuk, Anna Korzeniowska-Bihun, Małgorzata Leyko, a poprowadzi ją Joanna Biernacka-Płoska.

Edycja „Pism teatralnych” Łesia Kurbasa jest książką niezwykłą z dwóch powodów. Po pierwsze opowiada o dziele, które w polskim kręgu kulturowym jest mało znane. Po drugie jest to fascynująca opowieść o procesie twórczym: polska edycja opiera się bowiem nie na zamkniętym, zbadanym i kanonicznym dziele, lecz na dorobku rozproszonym, interpretacjach niedomkniętych – pisze o książce teatrolożka Irina Lappo. Zawarte w niej teksty źródłowe w większości stanowią stenogramy z posiedzeń sztabu reżyserskiego, wykładów o reżyserii i praktyce scenicznej, jak również artykuły publikowane przez Kurbasa w gazetach oraz teksty jego współautorstwa, a także zredagowane relacje osób trzecich. Zostały one ułożone według dominującego tematu tak, by ułatwić polskiemu czytelnikowi poruszanie się po niezwykle bogatej, ale również trudnej, spuściźnie Łesia Kurbasa. Teksty w przekładzie Brunona Chojaka, Marty Kacwin-Duman i Anny Korzeniowskiej-Bihun są opatrzone przypisami i poprzedzone wstępem autorstwa Anny Korzeniowskiej-Bihun.

Odzyskiwanie awangardy

Zapowiadane na ten i kolejny rok publikacje stanowią kontynuację obchodów stulecia awangardy, rozpoczętych w roku 2017, ogłoszonym oficjalnie Rokiem Awangardy. W jego ramach w Instytucie Teatralnym zainicjowano projekt Odzyskana Awangarda, u którego podstaw legła potrzeba głębszego poznania tradycji teatralnych krajów regionu oraz ich szerszego rozpropagowania poza nimi. Pierwszym etapem realizacji projektu było powołanie platformy badaczy teatru Europy Środkowo-Wschodniej. Platforma, tworzona przez teatrologów z 14 środkowoeuropejskich krajów: z Białorusi, Bułgarii, Chorwacji, Czech, Gruzji, Litwy, Łotwy, Polski, Rumunii, Serbii, Słowacji, Słowenii, Ukrainy i Węgier umożliwiała i nadal pozwala na wymianę wiedzy oraz swobodną dyskusję.

Rezultatami pierwszej fazy projektu były dwie publikacje: antologia „Awangarda teatralna w Europie Środkowo-Wschodniej. Wybór tekstów źródłowych” pod red. Ewy Guderian-Czaplińskiej i Małgorzaty Leyko (znalazły się w niej teksty programowe, w większości nietłumaczone wcześniej na język polski, artystów historycznej awangardy teatralnej z 11 krajów – od Bułgarii po Węgry – poprzedzone obszernymi wstępami współczesnych badaczy) oraz książka „Reclaimed Avant-garde: Spaces and Stages of Avant-garde Theatre in Central and Eastern Europe”, pod red. Dariusza Kosińskiego i Zoltána Imre – efekt konferencji, która odbyła się w Instytucie Teatralnym w listopadzie 2017 roku.
Więcej o projekcie Odzyskana Awangarda

Projekt Odzyskana Awangarda ma na celu udokumentowanie i przedstawienie dorobku awangardy teatralnej Europy Środkowo-Wschodniej. Punkt wyjścia stanowi założenie, że siła oddziaływania niemieckiej i rosyjskiej awangardy teatralnej przesłoniła dorobek awangardy krajów leżących w pasie pomiędzy Niemcami i Rosją – od krajów nadbałtyckich po Bałkany i Kaukaz. Tymczasem kultura tych krajów wytworzyła oryginalne, własne projekty i rozwiązania, w jakiejś mierze będące przetworzeniem inspiracji płynących ze Wschodu i Zachodu, nieodmiennie jednak kierowanych poszukiwaniami własnego stylu teatralnego.

Wielkie znaczenie ma tu fakt, że zdecydowana większość krajów interesującego badaczy regionu po I wojnie światowej znalazła się w całkowicie nowej sytuacji politycznej: odzyskując lub zdobywając niepodległość, ewentualnie (jak np. Węgry) zmieniając kształt swojego bytu państwowego. Spowodowało to, że projekty awangardowe, w sposób niespotykany w tym stopniu w innych częściach Europy, ściśle łączyły się z poszukiwaniami form tożsamości zbiorowej i kształtu nowoczesnej kultury narodowej; w wielu przypadkach były też powiązane z tworzeniem nowych form państwowości. W poszukiwaniach awangardowych Europy Środkowo-Wschodniej sztukę teatralną uważano za ściśle związaną z życiem społecznym, stawiano przed nią więc zadania jego kształtowania i łączono z poszukiwaniami nowego kształtu przestrzeni, relacji interpersonalnych, estetyki życia codziennego itd.

Celem projektu jest ukazanie specyfiki awangardy teatralnej Europy Środkowo-Wschodniej w powyższych kontekstach, dlatego przedsięwzięcie jest realizowane w ścisłej współpracy z badaczami z krajów regionu.

Odzyskana Awangarda stawia sobie ponadto za zadanie ukazanie polskiej kultury w innej sieci powiązań niż stereotypowa linia Wschód-Zachód oraz wskazanie na liczne i silne, a często lekceważone związki z kulturami teatralnymi Europy Środkowo-Wschodniej. Ukazując polską awangardę teatralną jako część specyficznego ruchu artystycznego Europy Środkowo-Wschodniej, projekt nie tylko przypomina marginalizowany dorobek polskiej kultury, ale też rekontekstualizuje go i proponuje nowe rozumienie związków polskiej kultury z kulturą regionu. Umieszczenie polskiej awangardy teatralnej w kontekście awangardy Europy Środkowo-Wschodniej oraz stworzenie leksykonu awangardy teatralnej tego regionu ma służyć jako podstawa do przyszłych badań o charakterze analitycznym i interpretacyjnym, a także inspirować współczesnych artystów teatru.

Projekty

zobacz wszystkie

ODZYSKANA AWANGARDA

04.12

czytaj dalej

Aktualności

zobacz wszystkie

„Zmiana ustawiania”, czyli synteza dziejów polskiej scenografii nowoczesnej

16.03

Nakładem Wydawnictwa Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego ukazała się właśnie trzytomowa, bogato ilustrowana synteza dziejów polskiej scenografii teatralnej i społecznej XX i XXI wieku.

czytaj dalej

DIG IT: nowy konkurs Instytutu Teatralnego dla działań online

19.03

Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego ogłasza konkurs na najlepsze projekty i działania teatralne zrealizowane online w czasie pandemii COVID-19.

czytaj dalej

KSIĄŻKA W TEATRZE: ZMIANA USTAWIENIA

30.03

Instytut Teatralny zaprasza 30 marca o godz. 18.00 na kolejne spotkanie z cyklu Książka w teatrze.

czytaj dalej

Otwieramy TEATR POLSKA 2021

22.03

13 edycja programu umożliwiającego objazd teatralny

czytaj dalej