Aktualności

Po konferencji Zespołu Eksperckiego. Nowe rozwiązania niezbędne by stawić czoło rzeczywistości

23.10.2020

- Ciągły namysł nad kształtem organizacji, finansowania, warunków pracy oraz sukcesywne wdrażanie rozwiązań systemowych stały się niezbędne, by stawić czoło rzeczywistości w pandemii i po niej - podkreślali zgodnie członkowie Zespołu Eksperckiego ds. sytuacji teatrów podczas piątkowej (23.10) konferencji. Głównymi tematami rozmów były aktualne i najważniejsze wyzwania dotyczące organizacji życia teatralnego w Polsce - zarówno pod względem epidemicznym, finansowym jak i ustrojowym. Zespół, działający przy Instytucie Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego, przedstawił efekty dotychczasowych prac i plany na najbliższe miesiące. Eksperci odpowiadali też na pytania osób uczestniczących w konferencji online.

Głównym zadaniem Zespołu Eksperckiego ds. sytuacji teatrów w czasie pandemii COVID-19 było wypracowanie konkretnych rozwiązań prawnych, mających chronić osoby związane zawodowo ze sceną oraz instytucje i organizacje artystyczne przed negatywnymi skutkami funkcjonowania w sytuacji zagrożenia epidemicznego. W prace Zespołu zaangażowali się praktycy działający w różnych obszarach teatru, muzyki i tańca, przedstawiciele związków zawodowych oraz stowarzyszeń, a także organizatorzy życia teatralnego w Polsce.

Otwierając piątkową konferencję dyrektor Instytutu Teatralnego Elżbieta Wrotnowska-Gmyz wskazywała, jak istotne było i jest skuteczne wykorzystanie czasu pandemii na refleksję oraz zmiany potrzebne kulturze i jej twórcom. - Dziś zadajemy sobie pytania: kiedy to wszystko się skończy? Kiedy wrócimy do normalnego funkcjonowania? Ale jednocześnie chcemy, aby ten czas został przez nas wszystkich dobrze wykorzystany, żeby organizacja życia teatralnego stawała się lepsza - podkreślała.

Co po Funduszu?

Poprowadzony przez Olgę Sobkowicz (kierowniczkę Działu Organizacji Instytutu Teatralnego i koordynatorkę prac Zespołu Eksperckiego) panel finansowy, poświęcony został między innymi uruchomionemu 8 października Funduszowi Wsparcia Kultury, którego budżet wynosi 400 milionów złotych. Środki z FWK mają zrekompensować instytucjom artystycznym, organizacjom pozarządowym oraz przedsiębiorcom prowadzącym działalność kulturalną w obszarze teatru, muzyki lub tańca straty poniesione z powodu pandemii COVID-19 (w okresie od 12 marca do końca 2020). Na innowacyjność tego przedsięwzięcia uwagę zwróciła Hanna Trzeciak, zastępca dyrektora ds. finansowych i rozwoju Teatru Wielkiego Opery Narodowej: - Fundusz Wsparcia Kultury jest nowym instrumentem. Wymagał zaprogramowania od podstaw. Stworzyliśmy autorski, pionierski mechanizm, wypracowany przez cały Zespół, także z ogromnym wysiłkiem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Instytutu Teatralnego oraz Instytutu Muzyki i Tańca. Poświęcając każdą wolną chwilę pracowaliśmy nad tym projektem, wiedząc, że musimy zrobić wszystko, aby został on wprowadzony jak najszybciej.

W ocenie Agnieszki Komar-Morawskej, dyrektora Departamentu Narodowych Instytucji Kultury MKiDN, określenie "bezprecedensowego narzędzia” przysługuje również samemu Zespołowi Eksperckiemu. - Ta inicjatywa i energia ażeby zebrać przedstawicieli środowisk, instytucji, organizacji pozarządowych i wszystkich innych podmiotów, które są aktywne i których misja została przez epidemię zagrożona, zaproszenie również przedstawicieli Ministerstwa Kultury, to nie jest rzecz zwykła żeby takie fora funkcjonowały w formule współpracy - podkreślała. - Chciałabym jako przedstawiciel Ministerstwa przekazać wyrazy podziwu i szacunku dla wszystkich ludzi kultury, którzy walczą z ogromną przeciwnością jaką w funkcjonowaniu świata kultury stał się koronawirus. Jako widz, jako odbiorca kultury, podziwiam odwagę i zdolność działania w tej trudnej sytuacji. Naszą rolą jest dopomóc i będziemy starali się tę rolę wypełnić - dodała.

Proces składania wniosków w ramach FWK zakończył się 21 października. W tej chwili dokumenty są poddawane ocenie merytorycznej. Ale równolegle z tymi pracami toczą się inne, zmierzające do przedstawienia konkretnych form pomocy dla kolejnych grup zawodowych wewnątrz teatralnej społeczności. Mowa tu między innymi o specjalnym "Funduszu na start", przeznaczonym dla młodych twórców, absolwentów szkół artystycznych. Zostanie on uruchomiony w Instytucie Teatralnym do końca tego roku. Powstaną także: ogólnopolski program rezydencji artystycznych (w pierwszym etapie będą to rezydencje online) oraz projekt grantowy dla teatrów niezależnych.

Odpowiedzialność i rozmowa przede wszystkim

Podczas panelu pandemicznego, moderowanego przez Andrzeja Hamerskiego (zastępcę dyrektora ds. administracyjnych Teatru Muzycznego w Poznaniu)  eksperci omawiali obecną kondycję oraz wyzwania stojące przed teatrami i artystami w kontekście bezpieczeństwa sanitarnego. Uczestnicy panelu przyjrzeli się także obowiązującym wytycznym.

Paweł Abramczyk, dyrektor Departamentu Przeciwepidemicznego i Ochrony Sanitarnej Granic Głównego Inspektoratu Sanitarnego, szczegółowo omówił przesłanki uzasadniające ograniczenia w zakresie organizacji wydarzeń artystycznych. Ekspert GIS wyjaśniał także, dlaczego teatr postrzegany jest przez epidemiologów jako stosunkowo bezpieczne miejsce "spotkań grupowych" w kontekście transmisji wirusa SARS-CoV-2. Chodzi tu nie tylko o podejmowane w teatrach środki zaradcze. - Staramy się podchodzić do sprawy ("branżowych lockdownów") racjonalnie, w oparciu o analizę ryzyka dla danej dziedziny. Czym jest teatr i widz w teatrze, a czym jest spotkanie towarzyskie 20 osób nad Wisłą przy ognisku? Różnica jest zasadnicza. W teatrze, podobnie jak w samolocie, mamy grupę ludzi, którzy wykonują swój zawód oraz grupę, która - potocznie mówiąc - siedzi grzecznie w maseczkach i kosztuje uczty artystycznej. Ale w tej grupie nie ma elementu szaleństwa, przytulania (...). Dlatego pięć osób na imprezie domowej czy w klubie niestety nie, a teatr tak.

Najczęściej powtarzanym postulatem podczas tego panelu była potrzeba współpracy pomiędzy instytucjami, odpowiedzialnego dialogu z widzami oraz troska o samych twórców i pracowników teatrów, spośród których duża część znajduje się w tzw. "grupie większego ryzyka" jeśli chodzi o transmisję wirusa.

Jak zauważyła dyrektor Instytutu Muzyki i Tańca Katarzyna Meissner, czas pandemii jest swojego rodzaju "testem na kreatywność" branży teatralnej. Jacek Głomb, dyrektor Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy, zwrócił z kolei uwagę na inne wyzwanie - związane nie z zawężaniem możliwości działania, ale właśnie z powrotem do stanu sprzed pandemii: - Powinniśmy wypracować razem ideę, jak wychodzić z tej sytuacji. Teraz brzmi to jak fantasmagoria, ale kiedyś będziemy mogli wrócić do 50%, 75%, a nawet 100% (wypełnienia) widowni. Tylko kiedy? Chciałbym, żeby ta data nie była loterią, żeby nie decydowali o tym tylko politycy, ale żeby pojawił się nasz wyraźny, wspólny głos w tej sprawie.

Uczestnicy panelu pandemicznego wskazywali także na konieczność włączenia i większego zaangażowania w omawiane kwestie samorządów, które są głównymi organizatorami teatrów dotowanych z publicznych środków.

"Odnowienie przymierza" niemożliwe bez nowych rozwiązań prawnych

Panel ustrojowy poświęcono analizie obecnych przepisów regulujących życie teatralne w Polsce oraz pracę artystów teatru. Prowadzący spotkanie Paweł Płoski, dziekan Wydziału Wiedzy o Teatrze w Akademii Teatralnej, przypomniał postulat utworzenia "katalogów dobrych praktyk" w relacjach między poszczególnymi grupami interesariuszy, podkreślając przy tym wagę dialogu i wzajemnej pomocy. Eksperci próbowali także wskazać największe ich zdaniem słabości "Ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej", które pandemia odsłoniła jeszcze wyraźniej.

Maciej Nowak zwrócił uwagę, że w okresie funkcjonowania ustawy całkowicie zmieniła się struktura życia teatralnego w Polsce. - Ta ustawa sprawdziła się, była zresztą wielokrotnie nowelizowana. Jednak w ciągu blisko 30 lat pojawiły się nowe przestrzenie teatralne, których działalność jest systemowo nieuregulowana. Funkcjonują tu jedynie umowy cywilnoprawne, nieuwzględniające specyfiki działalności twórczej. Jeżeli mamy myśleć o odnowieniu przymierza sprzed 30 lat, to nowym bytom teatralnym należałoby zapewnić bezpieczeństwo i niezależność podobne tym, którymi cieszą się instytucje rządowe czy samorządowe. Jest ich znacznie więcej niż instytucji państwowych. To wielki rezerwuar sił artystycznych - apelował zastępca dyrektora ds. artystycznych w Teatrze Polskim w Poznaniu i pierwszy dyrektor Instytutu Teatralnego.

- W najtrudniejszej sytuacji znalazły się dziś teatry, których budżet w największym zakresie zasilany jest z wpływów z biletów. Paradoksalnie teatry, które dotąd najlepiej sobie radziły, teraz mają się najgorzej. W obowiązującej ustawie nie ma jasności, jakie środki organizator powinien przeznaczyć na rzecz instytucji: koszty stałe, premiery? - wskazywał z kolei reżyser Paweł Szkotak ze Stowarzyszenia Dyrektorów Teatrów. Podczas panelu mówiono także o potrzebie jak najszybszego uchwalenia ustawy o "uprawnieniach artysty zawodowego". W ocenie ekspertów mogłaby ona uregulować przynajmniej część najistotniejszych problemów o charakterze socjalnym, jak choćby czas pracy aktora, kwestie emerytalne czy te, dotyczące urlopów macierzyńskich/rodzicielskich.

Podsumowując konferencję, dyrektor Elżbieta Wrotnowska-Gmyz przyznała, że dotychczasowy przebieg prac Zespołu oraz piątkowa dyskusja ekspertów pokazała świadomość misji, wielką troskę i poczucie odpowiedzialności za zespoły artystyczne środowiska teatralnego w Polsce. - To także przykład znakomitej samoorganizacji - wskazywała. - Instytut Teatralny zamierza kontynuować konferencje i spotkania. Działalność Zespołu Eksperckiego uważamy za otwarte forum dialogu ze środowiskiem teatralnym.

Dyrektor Instytutu Teatralnego zapowiedziała także stworzenie nowego podstolika w ramach prac Zespołu. Zajmie się on kwestiami komunikacji, promocji i relacji z publicznością.

Konferencja z powodu sytuacji epidemicznej w kraju została zorganizowana w formie online i była transmitowana na stronie internetowej Instytutu Teatralnego, na fanpage’u FB oraz na kanale YouTube IT.

 

 

 

 

Zapis wideo konferencji:

Dlaczego powołaliśmy Zespół?

Aktualności

zobacz wszystkie

Pakiet dokumentów COVID-owych dla teatrów | [wzory dokumentów]

20.08

Udostępniamy pakiet wzorów dokumentów opracowany przez Zespół Ekspercki ds. sytuacji teatrów przy IT mogący stanowić pomoc dla podmiotów wznawiających działalność kulturalną

czytaj dalej

Rozpoczynają się konsultacje społeczne dotyczące Funduszu Wsparcia Kultury

31.08

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpoczęło dziś konsultacje społeczne dotyczące przygotowywanego rozporządzenia w sprawie powołanego na początku sierpnia Funduszu Wsparcia Kultury.

czytaj dalej

Fundusz Wsparcia Kultury | Webinaria

12.10

Relacja ze spotkań dostępna jest na stronie internetowej oraz stronie Instytutu Teatralnego na Facebooku'u.

czytaj dalej

Konferencja Zespołu Eksperckiego ds. sytuacji teatrów | Transmisja online

23.10

Streaming konferencji Zespołu Eksperckiego ds. sytuacji teatrów, powołanego przy Instytucie Teatralnym

czytaj dalej

Aktualności

zobacz wszystkie

Po pierwszym posiedzeniu zespołu przy IT.

02.06

W czwartek 28 maja 2020 odbyło się pierwsze spotkanie zespołu eksperckiego ds. sytuacji teatrów, który został powołany przy Instytucie Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego. Wzięli w nim udział prakty

czytaj dalej

Instytucje artystyczne w nowej rzeczywistości - zadaj pytanie [zapis rozmowy]

15.06

8 czerwca 2020 r. odbyła się konferencja on-line "Instytucje artystyczne w nowej rzeczywistości - zadaj pytanie ekspertowi", zorganizowana przez IT oraz IMiT. Poniżej publikujemy jej zapis.

czytaj dalej

400 milionów dla kultury. Pakiet Zespołu Eksperckiego przy IT przyjęty

14.08

W piątek (14.08.2020) Sejm przyjął wart 400 mln zł pakiet pomocowy dla kultury

czytaj dalej

List otwarty Zespołu Eksperckiego przy IT do społeczeństwa białoruskiego

17.08

Członkowie Zespołu Eksperckiego ds. sytuacji teatrów, powołanego przez Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, wystosowali list otwarty do społeczeństwa białoruskiego walczącego o demokratyzacj

czytaj dalej

ZESPÓŁ EKSPERCKI

czytaj więcej

W tym miejscu dokumentujemy i prezentujemy prace Zespołu Eksperckiego ds. sytuacji teatrów, powołanego przez Instytut Teatralny w związku z pandemią wirusa ‎SARS-CoV-2. Głównym zadaniem Zespołu jest wypracowywanie konkretnych rozwiązań prawnych, mających chronić podmioty prowadzące działalność teatralną, ich pracowników i współpracowników o