Projekty

NIKT MNIE NIE ZNA. Edycja 2: Dramaty Oświeconych

Po ubiegłorocznej edycji projektu „Nikt mnie nie zna” poświęconej niekanonicznym odczytaniom twórczości teatralnej Aleksandra Fredry Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego organizuje edycję kolejną, poświęconą dramatom polskiego Oświecenia, która odbędzie się w dniach 2–3 grudnia 2014. 

Ta część polskiego repertuaru dawnego należy (może obok krajowej produkcji dramatycznej XIX wieku) do najsłabiej znanych. Jeśli ceni się ją i przypomina (w bardzo skromnym wyborze), to zazwyczaj odbywa się to w atmosferze mniej lub bardziej wymuszonego szacunku dla dawności. Dramaty oświeceniowe traktowane są jak seniorzy rodu, których słucha się przez szacunek, ale nieuważnie i rzadko, w przekonaniu, że nie mają już wiele do powiedzenia swoim późnym wnukom. Tymczasem w refleksji filozoficznej i kulturologicznej obserwować można zjawisko przeciwne – swoisty powrót do Oświecenia, interpretowanego jako ten okres w kulturze europejskiej i światowej (istotna rola aktów fundacyjnych Stanów Zjednoczonych), w którym wykuwał się kształt świata, w jakim wciąż żyjemy. Można wprawdzie postawić tezę, że ów powrót związany jest z odczuwanym schyłkiem naszej epoki, niemniej jednak między okresem wielkich i fundamentalnych zmian, jakim było Oświecenie, a czasem, w którym żyjemy, wydają się istnieć pasjonujące, choć wcale nie proste analogie, które sprawiają, że przyjrzenie się Oświeconym i ich dramatom wydaje się niemal konieczne.

W rodzimym kontekście teatralnym jest to o tyle ważne, że to właśnie Oświecenie stworzyło polski teatr publiczny, który w roku 2015 obchodził będzie jubileusz swojego 250-lecia.

W przeddzień tej rocznicy, choć niekoniecznie z powodów jubileuszowych, warto się przyjrzeć społecznemu otoczeniu jego powstania, a także tekstom dramatycznym, które ustanawiały jego istotne społeczne i polityczne znaczenie w pierwszych dekadach  działalności.

Umocnieni w wierze w potrzebę refleksji nad Oświeceniem w teatrze polskim przez cykl wykładów Piotra Morawskiego „Oświecenie. Przedstawienia”, który odbywał się w Instytucie Teatralnym w roku akademickim 2013/2014, zapraszamy na dwudniowe seminarium poświęcone nowym, niekanonicznym odczytaniom tekstów dramatycznych, ale także ich ideowego, społecznego i politycznego zaplecza. Hasło „Dramaty Oświeconych” rozumiemy z jednej strony dosłownie – jako zaproszenie do nowych odczytań polskich tekstów dramatycznych powstałych między połową wieku XVIII a rokiem 1830 (nasze rozumienie Oświecenia obejmuje więc także tzw. klasycyzm postanisławowski), z drugiej – jako zaproszenie do refleksji nad dramatycznymi wyborami ideowymi rozgrywanymi przez Oświeconych na scenie publicznej (tu zwłaszcza wykorzystanie różnych form teatralizacji i dramatyzacji dla rozwoju i kształtowania debaty publicznej). Zależy nam przy tym szczególnie, by seminarium stało się przestrzenią dyskusji, w efekcie której zdiagnozowane zostałyby zasadnicze problemy podejmowane na scenach Oświecenia, a mogące stać się przedmiotem refleksji i dyskusji także w kontekście współczesnym.

Przykładowe tematy to:

a) kształtowanie się sfery publicznej;
b) transformacja systemu politycznego i dominujących sposobów życia;
c) relacja między tradycją a innowacją;
d) relacja między przejmowaniem wzorców obcych i ponadlokalnych,
a specyfiką tradycji rodzimej;
e) zaangażowanie polityczne sztuki, szczególnie teatru;
f) kształtowanie się grupy intelektualistów i ekspertów, ich rola w życiu społecznym;
g) tradycyjne i alternatywne modele rodziny;
h) życie codzienne jako przestrzeń deliberacji i negocjacji;
i) kształtowanie i krytyka symboliki i mitologii wspólnotowej.

Chcielibyśmy, żeby ta edycja projektu miała formę zbliżoną bardziej do seminarium niż do konferencji. Będziemy prosili o wcześniejsze przygotowanie tez do dyskusji, które roześlemy pozostałym uczestnikom spotkania. Wystąpienia mogą mieć swobodniejszą formę wypowiedzi, akcent chcielibyśmy bowiem przenieść właśnie na dyskusje. Liczymy na to, że w trakcie seminarium uda się wyłonić takie oświeceniowe utwory dramatyczne, które objawią szczególne powiązania ze współczesnością. Wybrane z nich byłyby wykorzystane jako materiał dla cyklu performatywnych czytań odbywających się w Instytucie Teatralnym w pierwszej połowie roku 2015. Efektem seminarium ma być także publikacja tomu zbiorowego spełniającego kryteria monografii naukowej.

Na zgłoszenia zawierające tematy wystąpień i ich abstrakty oczekujemy do 15 października 2014.
O przyjęciu zgłoszeń poinformujemy do 30 października 2014.

Zgłoszenia prosimy przesyłać pocztą elektroniczną na adres:
aadamiecka@instytut-teatralny.pl