Projekty

TEATR PUBLICZNY. PRZEDSTAWIENIA | WIEK XIX

Spróbujmy opowiedzieć historię XIX-wiecznych przeobrażeń indywidualnej i zbiorowej tożsamości przez pryzmat siedmiu teatralnych przedstawień, które były magnesem przyciągającym i elektryzującym  publiczność.

Długi wiek XIX to epoka ogromnych przeobrażeń politycznych, społecznych, ekonomicznych i kulturowych. Procesy modernizacyjne, które obejmują wszystkie sfery życia, pociągają za sobą zmianę sposobów doświadczania rzeczywistości oraz rozumienia tożsamości zarówno indywidualnej, jak i zbiorowej. Pomimo równościowych ideałów wiek XIX pozostaje epoką, w której o zasadach współżycia społecznego przesądzają społeczne hierarchie, ale w tyglu rewolucyjnych zmian i migracji owe hierarchie podlegają rewizjom, a tożsamość okazuje się czymś znacznie bardziej płynnym i niejednorodnym niż w epokach poprzednich. Zwiększa się wachlarz ról społecznych, które mogą stanowić ramę indywidualnej tożsamości, ale wzrastają także możliwości kreowania rozmaitych narracji tożsamościowych na przecięciu tego, co publiczne i tego, co prywatne. Tożsamość staje się zadaniem.

„Wielkie stulecie Polaków” postrzegane było przede wszystkim jako wiek niewoli i „sprawy narodowej”. Dlatego tożsamość narodowa – polskość jako fantazmat, postulat i praktyka – bywała najczęściej kategorią wyznaczającą u nas porządek rozważań o XIX-wiecznej kulturze. Jeśli jednak uznamy wiek XIX za stulecie galopujących przemian cywilizacyjnych oraz przyspieszonego dojrzewania nowoczesnych społeczeństw, wspólnota narodowa stanie się tylko jednym z punktów odniesienia w ramach najróżniejszych projektów i strategii tożsamościowych. Chciałybyśmy sprawdzić, czy XIX-wieczny teatr, jako najważniejsze medium zbiorowej komunikacji, stał się miejscem wypróbowywania i zderzania tych tożsamości. W jakiej mierze je odzwierciedlał, a w jakiej umożliwiał ich konstruowanie? Czy kreował i podsycał, czy raczej hamował tendencje emancypacyjne? Jak zmieniały się praktyki teatralne oraz rola widza w teatrze pod wpływem rozwoju innych mediów oraz najróżniejszych form rodzącej się kultury masowej? Odpowiedzi na tak postawione pytania będziemy szukać w tekstach i przedstawieniach, które nie weszły do kanonu kultury wysokiej, ale w swoim czasie najbardziej przyciągały publiczność, przesądzając zarazem o rosnącej popularności teatru.

W naszej opowieści o XIX-wiecznym teatrze dominować będą formy komediowe, bo śmiech okazał się najskuteczniejszą strategią porozumienia między sceną a widownią.


Wykładom towarzyszą projekcje filmów found footage Ewy Hevelke, Michała Januszańca i Agnieszki Wanickiej oraz strona www.teatrpubliczny.pl.

 

PROGRAM

ZOBACZ WYKŁADY NA YOUTUBE

TEATR PUBLICZNY. PRZEDSTAWIENIA

Historia polskiego teatru publicznego.
Historia przedstawień.
Historia przedstawiania spraw publicznych.
Punktem wyjścia w każdej odsłonie tej historii będzie przedstawienie teatralne jako przestrzeń spotkania twórców, polityków i obywateli, a zarazem punkt odniesienia dla publicznych debat i zjawisk spoza teatru.

Historia polskiego teatru publicznego może być opowiedziana jako historia przedstawiania spraw. W tej historii scena teatralna jest miejscem, gdzie ogniskują się społeczne napięcia, gdzie przecinają się drogi kultury i kontrkultury, skąd roztacza się widok na  rozległy świat wokół teatru.

W tej historii przedstawienie jest wypowiedzią publiczną, której podmioty, źródła, języki i konteksty są równie ważne, jak jej sprawczość i wspólnotowość, echa i pogłosy. Historia polskiego teatru publicznego to przecież także polityczna i społeczna historia Polski.

Po wykładach Joanny Krakowskiej o teatrze w PRL-u, Krystyny Duniec o dwudziestoleciu międzywojennym i Piotra Morawskiego o oświeceniu czwarta odsłona multimedialnego projektu historii polskiego teatru publicznego dotyczyć będzie wieku XIX, o którym opowiedzą Ewa Partyga i Agnieszka Wanicka.

EWA PARTYGA

Pracuje w Zakładzie Historii i Teorii Teatru Instytutu Sztuki PAN, zajmuje się dramatem i teatrem XIX i XX wieku w perspektywie komparatystycznej i antropologicznej. Wspólnie z Lechem Sokołem redaguje serię wydawniczą Studia Komparatystyczne Instytutu Sztuki PAN. Opublikowała książkę „Chór dramatyczny w poszukiwaniu tożsamości teatralnej” (Kraków 2004). Współredagowała tomy zbiorowe: „Ibsen czytany, Ibsen oglądany” (Warszawa 2008), „Życie Księgi. Biblia a dramat i teatr współczesny” (Warszawa 2010), „Niebezpieczne związki. Dramat – teatr – kultura popularna” (Warszawa 2010), „Perspektywa (post)kolonialna w kulturze” (Warszawa 2012), „Nihilizm i nowoczesność” (Warszawa 2012).

fot. Karol Budrewicz

AGNIESZKA WANICKA

Pracuje w Katedrze Teatru i Dramatu Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego   w Krakowie. Zajmuje się historią teatru polskiego (autorka książki „Dramat i komedia Teatrów Warszawskich 1868-1880”, Kraków 2011; współautorka wydania „Polskiego piśmiennictwa teatralnego XIX wieku”, t.1, „W stronę praktyki - podręczniki sztuki aktorskiej”, Kraków 2007). Interesuje się historią sztuki aktorskiej, fotografią teatralną oraz sztuką filmową. Uczestniczy w  projekcie „Teatry we Lwowie 1789-1945”, gdzie opiekuje się zbiorami ikonograficznymi. Obecnie pracuje nad monografią o Alojzym Żółkowskim i Warszawie jego czasów.