Projekty

Teatr staropolski. Re: Konstrukcje | wykłady

Cykl dziewięciu wykładów Patryka Kenckiego poświęcony poszczególnym nurtom składającym się krajobraz staropolskich widowisk. Pierwszy wykład odbył się 23 stycznia 2020, a ostatni zostanie wygłoszony w grudniu 2020.

Comiesięczne spotkania to okazja do przyjrzenia się widowiskom organizowanym w Polsce od czasów piastowskich do powstania sceny narodowej w 1765 roku. Omówione zostaną zjawiska teatralne ukształtowane przez różne ośrodki władzy (Kościół, dwór, szkoła), powstałe w wyniku ich współpracy bądź też w opozycji do nich.

Wykłady będą próbą prześledzenia przemian estetycznych w staropolskiej sferze widowiskowej, biorąc pod uwagę i społeczne środowisko zjawisk, i czas ich funkcjonowania. Przyjrzymy się importowaniu obcych osiągnięć kulturowych, dzięki czemu łatwiej przyjdzie odpowiedzieć na pytania o specyfikę rodzimych widowisk. Ważnym zadaniem projektu jest bowiem próba określenia, jak prezentuje się (staro)polskie "ciało widowiskowe".

Ostatnim z omawianych zjawisk teatralnych będzie ukształtowany w czasach stanisławowskich polski teatr zawodowy, w którym w różnym stopniu stopiły się tradycje scen staropolskich. Ważny kontekst dla omawianych zjawisk stanowić będą późniejsze nawiązania do dorobku scen Pierwszej Rzeczypospolitej.

PATRYK KENCKI

Doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Instytucie Sztuki  Polskiej Akademii Nauk, przewodniczący Komisji Artystycznej Konkursu  "Klasyka Żywa" i wiceprezes Polskiej Kompanii Teatralnej. Założyciel portalu "Teatrologia.info".  W przeszłości związany z warszawskim Muzeum Teatralnym, pracował  również jako adiunkt na Wydziale Aktorskim i Wydziale Wiedzy o Teatrze  Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie oraz jako  sekretarz redakcji "Pamiętnika Teatralnego". Autor stu kilkudziesięciu  publikacji, w tym monografii "Inspiracje starotestamentowe w dramacie  polskiego renesansu (1545-1625)", Warszawa 2012. W tym roku ukaże się  jego rozprawa "Staropolski Molière".

HARMONOGRAM I TEMATY:

23.01 | Widowiska liturgiczne

20.02 | Widowiska misteryjne
Jakkolwiek najstarszym polskim zachowanym misterium jest "Historyja o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim" Mikołaja z Wilkowiecka, wydana w latach osiemdziesiątych XVI wieku, to nie ulega wątpliwości, że dzieje tego gatunku zaczęły się w Polsce ponad dwieście lat wcześniej. Sytuując "Historyję…" w centrum narracji, postaramy się także przyjrzeć dowodom wcześniejszego funkcjowania misteriów na ziemiach polskich, jak również dalszemu rozwojowi tego nurtu widowisk (utwory z XVII i XVIII wieku, widowiska ludowe wyrastające z tradycji misteryjnej, inscenizacje w teatrze zawodowym).

22.04 | Przedstawienia akademickie
Na początku XVI stulecia narodził się w Polsce teatr nowożytny. Zaczęło się od zainteresowania akademików komedią antyczną, a następnym krokiem były już inscenizacje łacińskich sztuk pisanych przez współczesnych im humanistów. W ten oto sposób w 1522 roku doprowadzono do wystawienia na Wawelu utworu Iacoba Lochera "Iudicium Paridis". Przedsięwzięcie było owocem współpracy krakowskiej uczelni z ośrodkiem władzy. Dwadzieścia lat później ukazało się spolszczenie sztuki Lochera zatytułowane "Sąd Parysa królewica trojańskiego" a stanowiące zapowiedź narodzin polskiego dramatu.

Wychodząc od przedstawień organizowanych przez akademików, spróbujemy więc przyjrzeć się rozwojowi polskiej twórczości dramatycznej doby renesansu. Przywołamy zarówno dzieła reprezentujące dramat nieregularny (twórczość Mikołaja Reja), jak i te należące do nurtu klasycznego z "Odprawą posłów greckich" Jana Kochanowskiego na czele.

21.05 | Przedstawienia szkół wyznaniowych
W drugiej połowie szesnastego wieku sprowadzeni do Rzeczypospolitej jezuici rozpoczęli organizację gęstej sieci szkolnictwa, dążąc do tego, aby w każdym znaczniejszym mieście działało prowadzone przez nich kolegium. Jako że ważną rolę w edukacji oferowanej przez Towarzystwo Jezusowe były szkolne przedstawienia, jezuickie szkoły stały się jednocześnie placówkami teatralnymi, niekiedy dysponującymi profesjonalnymi scenami.

24.06 | Sceny plebejskie

O staropolskich widowiskach ludowych wiemy zbyt mało, aby nakreślić ich wiarygodny obraz. W przeciwieństwie do przedsięwzięć realizowanych pod patronatem możnych mecenasów, działalność kuglarzy i ludowe obrzędy nie były należycie dokumentowane. W efekcie nie dysponujemy satysfakcjonującym wyobrażeniem o tej grupie zjawisk, która istotna wydaje się przynajmniej z dwóch względów. Po pierwsze dlatego, że jej odbiorcami były najszersze rzesze społeczeństwa. Po drugie dlatego, iż właśnie w obrzędach ludowych musiały zachować się elementy starszych, częstokroć jeszcze przedchrześcijańskich tradycji.

Pozostaje się cieszyć, że dysponujemy zadowalającym stanem wiedzy o twórczości dramatycznej tworzonej przez przedstawicieli niższych warstw społecznych bądź też dokumentującej ich życie. Szczególnie interesujące wydają się teksty zaliczane do nurtu komedii rybałtowskiej, dynamicznie rozwijającej się na przełomie XVI i XVII stulecia. Sztuki należące do tego gatunku pisane były przez anonimowych autorów, niezamożnych, ale posiadających najczęściej jakieś wykształcenie. Stworzone przez nich dzieła wyróżniają się elementem społeczno-politycznej krytyki i silnym ładunkiem humoru. Skupiając się na analizie utworów, w których występuje postać Albertusa, czyli ubogiego wiejskiego nauczyciela, postaramy się ukazać fenomen komedii rybałtowskiej, w kontekście naszych wyobrażeń o staropolskich przedstawieniach plebejskich.

24.09 | Teatr królewski

Do najważniejszych ośrodków życia teatralnego należały w okresie staropolskim królewskie dwory. Monarchowie chętnie wspierali teatralne przedsięwzięcia z potrzeby zapewnienia sobie i swemu otoczeniu atrakcyjnej rozrywki, ale w jeszcze większym stopniu z chęci umocnienia prestiżu swej władzy. Spektakle oszałamiały gości wyszukanym pięknem, nadawały uroczystościom świąteczny charakter, a nade wszystko teatralizowały dworskie życie. W dziejach naszego teatru zapisało się kilku władców szczególnie ceniących sceniczne widowiska. Ważnym rozdziałem tej historii jest stworzenie przez Władysława IV teatru muzycznego na Zamku Królewskim w Warszawie. Francuskie tradycje teatralne przenosili na nasz grunt Jan III i królowa Marysieńka. Wettinowie ściągali nad Wisłę aktorów francuskich, włoskich i niemieckich. Prawdziwym teatromanem, a przez to i mecenasem teatru, okazał się również Stanisław August. Na monarszych dworach, inspirujących również ośrodki magnackie, występowali zarówno aktorzy zawodowi, jak i amatorzy. Inicjatywy teatralne dwóch ostatnich władców Rzeczypospolitej przyczyniły się do powstania teatrów o charakterze publicznym.

15.10 | Teatr magnacki

26. 11 | Teatr zawodowy

17.12 | Teatr narodowy

ZAPISY WIDEO WYKŁADÓW:

Kalendarium

zobacz wszystkie

Teatr Staropolski. Re: Konstrukcje | Przedstawienia akademickie

19.03

Cykl wykładów Patryka Kenckiego

czytaj dalej

Teatr staropolski. Re: Konstrukcje. WYKŁAD ONLINE

22.04

22 kwietnia zapraszamy na trzeci w ramach cyklu "Teatr Staropolski. Re: Konstrukcje", ale pierwszy ONLINE, wykład Patryka Kenckiego. Tym razem przyjrzymy się zagadnieniu przedstawień akademickich.

czytaj dalej

Teatr staropolski. Re: Konstrukcje. Przedstawienia szkół wyznaniowych

21.05

Zapraszamy na czwarty wykład (ONLINE) Patryka Kenckiego w ramach cyklu "Teatr Staropolski. Re: Konstrukcje". Tym razem przyjrzymy się zagadnieniu staropolskich przedstawień szkół wyznaniowych.

czytaj dalej

Teatr staropolski. Re: Konstrukcje. Sceny plebejskie

24.06

Zapraszamy na piąty wykład Patryka Kenckiego w ramach cyklu "Teatr Staropolski. Re: Konstrukcje". Tym razem przyjrzymy się scenom plebejskim i twórczości dramatycznej przedstawicieli niższych warstw s

czytaj dalej