Oświadczenie Justyny Czarnoty-Misztal, dyrektorki Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w sprawie Programu „Teatr” 2026.
W związku z publikacjami dotyczącymi wyników programu „Teatr” 2026, które ukazały się w mediach ogólnopolskich i regionalnych w dniach 16-19 lutego, pragnę odnieść się do pojawiających się w nich tez podważających transparentność procedur oraz wiarygodność Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego.
W odniesieniu do wypowiedzi Bartosza Szydłowskiego cytowanej w „Gazecie Krakowskiej”, „Dzienniku Polskim” i gazetakrakowska.pl , dotyczącej nieprzejrzystości w powoływaniu ekspertów oceniających wnioski, informuję, że zespół sterujący Programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Teatr” 2026 został wyłoniony w procedurze otwartego naboru ogłoszonego w październiku 2025 roku przez Instytut Teatralny. Otwarty nabór ekspertów dotyczył także kilku innych programów MKiDN. Z inicjatywy Instytutu Teatralnego nabór obejmował równocześnie również programy własne Instytutu Teatralnego: Teatr Polska, OFF Polska oraz Lato w teatrze. Gremia oceniające wnioski są powoływane przez Ministrę Kultury i Dziedzictwa Narodowego na wniosek dyrektorki Instytutu Teatralnego. W przypadku Programu „Teatr” wymagania co do osób kandydujących obejmowały wiedzę o najnowszym teatrze profesjonalnym, niezależnym/offowym oraz amatorskim (kładąc nacisk na osoby łączące różne perspektywy). Szukaliśmy osób specjalizujących się w zakresach: teatru dramatycznego, lalkowego i formy, pantomimy, ulicznego, nowego cyrku, rzemiosła teatralnego, słuchowisk teatralnych, teatru jednego aktora oraz teatru słowa, ponieważ są to zakresy zadań realizowanych w ramach Programu „Teatr”. W skład zespołu sterującego weszli reprezentantki i reprezentanci wielu grup zawodowych związanych z teatrem – znających funkcjonowanie instytucji artystycznych, organizacji pozarządowych oraz środowisk niezależnych. Istotnym kryterium była również reprezentacja różnych ośrodków w Polsce, w tym zróżnicowanie geograficzne, a także doświadczenie i kwalifikacje dostosowane do specyfiki programu. W składzie zespołu sterującego ostatecznie znaleźli się: prof. Małgorzata Budzowska, dr Martyna Groth, Anna Pajęcka, dr Zofia Smolarska-Korkmaz, dr Hubert Michalak, Dominik Nowak. Ich teatralne doświadczenie i eksperckość są niepodważalne.
W odniesieniu do wypowiedzi Jacka Cieślaka z „Rzeczpospolitej”, przypominam, że Program Ministra „Teatr” nie jest konkursem, w ramach którego potwierdzana jest ranga danego wydarzenia; nie gwarantuje też ciągłości finansowania kolejnych edycji wydarzeń. Jest konkursem, w którym ocenie podlegają wnioski złożone w danym roku. Decyzje zespołu sterującego są wynikiem dogłębnej i szczegółowej analizy zgłoszonych wniosków. Każda osoba z zespołu sterującego przyznaje punktację niezależnie, a z punktacji tej wyliczana jest mediana. Dramatyczny tytuł artykułu Jacka Cieślaka pt. „Rzeź kilku czołowych festiwali w Instytucie Teatralnym” wprowadza czytelników „Rzeczpospolitej” w błąd: wsparcie otrzymało bowiem ponad 20 (spośród 86 zgłoszonych w tegorocznym naborze) festiwali. Jeszcze raz powtórzę, że w ramach Programu Ministra „Teatr” dofinansowywane są różnorodne wydarzenia, nie tylko festiwale.
Zgodnie z założeniami program wspiera projekty z obszaru teatru profesjonalnego, niezależnego/offowego oraz amatorskiego. Program ukazywać ma bogactwo gatunków i przejawów twórczości teatralnej kierowanej do dorosłego odbiorcy – począwszy od zadań z zakresu teatru dramatycznego, teatru lalek i formy, pantomimy, ulicznego, nowego cyrku, a także realizację wyspecjalizowanych kursów i szkoleń z zakresu rzemiosła teatralnego, w celu popularyzacji zanikających profesji w przedmiotowym obszarze. Takiego typu projekty – realizowane przez instytucje i organizacje pozarządowe – znalazły się na liście wniosków dofinansowanych. Zachęcam do analizy ogłoszonej listy pod tymi wszystkimi kątami.
W tegorocznej edycji Programu Ministra „Teatr” dofinansowanie otrzymało 75 projektów na łączną kwotę blisko 14 mln zł, a minimalny próg punktowy, od którego można było otrzymać dofinansowanie, wyniósł 82 punkty. Projekty poniżej tego progu punktowego nie mogły otrzymać dofinansowania ze względu na ograniczenia budżetowe. Rozumiem, że decyzje o nieprzyznaniu dofinansowania mogą budzić emocje. Jednak podważanie decyzji ekspertów bez odniesienia do obowiązujących procedur i kryteriów – a także bez znajomości poszczególnych wniosków złożonych w procedurze konkursowej – nie służy rzetelnej debacie o kulturze ani wzmacnianiu zaufania do instytucji publicznych. Tym bardziej, że procedury te, wprowadzone przez MKiDN dla wszystkich programów od 2024 roku, opracowano w odpowiedzi na postulaty środowiska dotyczące wzmocnienia roli komisji eksperckich i ograniczenia uznaniowości decyzji. Stąd likwidacja oceny strategicznej i przekierowanie decydującego głosu do komisji eksperckich.
Instytut Teatralny pozostaje otwarty na merytoryczną dyskusję dotyczącą funkcjonowania programów grantowych, przy zachowaniu szacunku dla niezależności eksperckich decyzji i transparentności obowiązujących procedur.
