Wirtualne Archiwum Józefa Szajny

Wirtualne Archiwum Józefa Szajny

Wirtualne Archiwum Józefa Szajny powstało z inicjatywy Pracowni Dokumentacji Teatru Instytutu Teatralnego, w związku z przypadającym w tym roku jubileuszem stulecia urodzin artysty.
opublikowano 9 września 2022
W ramach 100-lecia urodzin Józefa Szajny 9 września z inicjatywy Pracowni Dokumentacji Teatru Instytutu Teatralnego uruchomione zostało Wirtualne Archiwum Józefa Szajny. Zdigitalizowane i uporządkowane prace artysty obejrzeć można na stronie www.jozefszajna.pl.

 

Wirtualne Archiwum Józefa Szajny powstało z inicjatywy Pracowni Dokumentacji Teatru Instytutu Teatralnego, w związku z przypadającym w tym roku jubileuszem stulecia urodzin artysty. Nadrzędnym celem projektu jest digitalizowanie, porządkowanie i prezentowanie prac Józefa Szajny – reżysera, scenografa, autora scenariuszy, malarza, grafika, teoretyka, pedagoga i dyrektora teatru.

Wirtualne Archiwum Józefa Szajny obejmuje dokumentację jego wszechstronnej działalności – nie tylko teatralnej (zdjęcia, recenzje, plakaty, programy przedstawień), lecz także plastycznej (collages, rzeźby, assemblages, rysunki) – oraz jego prace teoretyczne. Dzięki uprzejmości spadkobierców artysty w Wirtualnym Archiwum znalazły się również nieznane i niepublikowane dotychczas dzieła.

Na stronie odnaleźć można: 81 programów teatralnych, 32 plakaty i afisze, 95 spektakli z informacją o obsadzie i realizatorach, 640 fotografii z przedstawień, 517 prac plastycznych (rysunków, kolaży, asamblaży, karykatur), 92 projekty scenografii i kostiumów, obszerny tekst biograficzny autorstwa Agnieszki Berlińskiej, 323 pozycje w kalendarium życia i twórczości Józefa Szajny, 10 tekstów teoretycznych autorstwa Józefa Szajny, 13 tekstów z cyklu „Szajna o sobie”, 10 tekstów z cyklu „Inni o Szajnie”.

Szeroki przekrój prezentowanych prac możliwy jest także dzięki współpracy z ośrodkami, które posiadają bogate zbiory projektów scenograficznych i kostiumów autorstwa Józefa Szajny.

Prace nad powiększaniem zasobów Wirtualnego Archiwum przewidziano na lata 2022–2024. Kolejny etap rozbudowy zakłada między innymi udostępnienie dokumentacji audiowizualnej i materiałów dotyczących recepcji zagranicznej oraz zaprezentowanie portretu Józefa Szajny nie tylko jako artysty, lecz także dyrektora teatru.

–> Wirtualne Archiwum Józefa Szajny


koordynacja, praca merytoryczna: Monika Żytkowiak
projektowanie UX, praca merytoryczna: Katarzyna Urbaniak
projekt graficzny, UI: Adam Głowacki
web development: BM Piotr Bryczkowski
współpraca redakcyjna: Monika Krawul
asystent koordynatora: Igor Tokarzewski
fotografie prac plastycznych z archiwum rodzinnego: Bartosz Warzecha, Przemysław Pypeć
digitalizacja archiwów: skanowanie.pl
opieka merytoryczna: Mateusz Żurawski
organizator: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego
współpraca / partnerzy: Muzeum Narodowe w Gdańsku, Muzeum Śląskie w Katowicach, Teatr im. Stefana Żeromskiego w Kielcach, Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie, Teatr Studio w Warszawie


 

4 października o godz. 18:00 w Sali Teatralnej Instytutu Teatralnego odbędzie się spotkanie „Rozpakujemy, zrewidujemy”, podczas którego zaprezentowane zostaną – oprócz Wirtualnego Archiwum – inne działania związane ze stuleciem urodzin Józefa Szajny. Spotkanie poprowadzi Natalia Andrzejewska z Teatru Studio. Udział wezmą: Agnieszka Berlińska, Maria Klotzer (Teatr Ludowy), Jolanta Niedoba (Muzeum Śląskie), Karolina Prymlewicz (Muzeum Karykatury). 

Po rozmowie zapraszamy na wernisaż wystawy „Puste pole – przestrzeń wyobraźni. Józef Szajna 1922-2022”, przygotowanej przez Teatr Ludowy i Muzeum Śląskie oraz prezentację książki „100 x TEATR. Wolność Józefa Szajny”, wydanej przez Muzeum Śląskie.


Józef Szajna

Józef Szajna w polskiej kulturze zapisał się jako reżyser i scenograf teatralny, malarz, autor scenariuszy, a także teoretyk teatru. Urodził się 13 marca 1922 roku w Rzeszowie, gdzie w chwili wybuchu II wojny światowej rozpoczął działalność w konspiracji. Za udział w ruchu oporu trafił do obozów koncentracyjnych w Oświęcimiu i Buchenwaldzie. Dwukrotnie osadzany był w Bloku Śmierci, zamienionym ostatecznie na pobyt w Kompanii Karnej. Wojenne doświadczenia obozowe mocno zaważyły na późniejszej działalności i twórczości Szajny. Wielokrotnie powtarzał, „jestem z pętli odcięty, dlatego znam nie tylko życie”. Osobiste traumatyczne przeżycia przetwarzał w charakterystycznych dla siebie znakach-rekwizytach (koła, buty, drabiny, taczki, sylwetka ludzka), w problemy ogólnoludzkie.

W swej działalności teatralnej – zwanej za Zbigniewem Taranienką, teatrem narracji plastycznej – nacisk kładł na aspekt wizualny. Szczególną rolę przyznawał scenografii i powiększonemu rekwizytowi, które postawił na równi z aktorem. Tworzył spektakle autorskie, tj.: „Replika” (1971), „Witkacy” (1972), „Dante” (1974), „Cervantes” (1976). Jako plastyk uprawiał malarstwo, collage, assamblage, rysunek. Jest autorem karykatur i instalacji plastycznych, wśród których szczególne znaczenie mają „Reminiscencje” – monumentalna ekspozycja poświęcona pamięci artystów krakowskich aresztowanych w 1942 r. i wysłanych do obozu w Oświęcimiu.

Fot. Zygmunt Rytka

Swoje prace przedstawiał na kilkuset wystawach indywidualnych i zbiorowych. Reprezentował Polskę na Biennale Sztuki w Wenecji (1970) i Sao Paulo (1979). Był twórcą i dyrektorem Centrum Sztuki Studio Teatr – Galeria. Ponadto realizował -przedstawienia w teatrach – Ludowym w Nowej Hucie, Teatrze Ziemi Opolskiej, Starym Teatrze w Krakowie, Teatrze Dramatycznym i Polskim w Warszawie. Po rezygnacji z kierowania Teatrem Studio w 1982 roku zajął się przede wszystkim twórczością plastyczną. Zmarł 24 czerwca 2008 roku w Warszawie.


Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego jest Narodową Instytucją Kultury finansowaną ze środków budżetu Państwa.

(Przeczytaj więcej na ten temat)

Zobacz również