fbpx
A Lexicon of the Central-Eastern European Interwar Theatre Avant-garde | Leksykon międzywojennej awangardy teatralnej Europy Środkowo-Wschodniej

A Lexicon of the Central-Eastern European Interwar Theatre Avant-garde | Leksykon międzywojennej awangardy teatralnej Europy Środkowo-Wschodniej

Książka realizuje alternatywną wersję leksykonu: nie jest słownikiem terminów, zjawisk, osób, wydarzeń, dzieł itp., lecz jest zbudowanym z esejów tekstowym performansem.
A Lexicon of the Central-Eastern European Interwar Theatre Avant-garde (Leksykon międzywojennej awangardy teatralnej Europy Środkowo-Wschodniej) przedstawia wybrane, uznane przez międzynarodowy zespół badawczy za szczególnie ważne, aspekty awangardowych programów, osiągnięć i działań, które miały miejsce między dwoma wielkimi wojnami światowymi w Europie Środkowo-Wschodniej. Tę ostatnią rozumie się przy tym nie jako region geograficzny, ale jako wspólnotę kształtowaną przez podobne historyczno-kulturowe doświadczenia, związane między innymi ze stałą groźbą marginalizacji, kolonizacji i podboju (w wielu przypadkach spełnioną).

 

Książka realizuje alternatywną wersję leksykonu: nie jest słownikiem terminów, zjawisk, osób, wydarzeń, dzieł itp., lecz jest zbudowanym z esejów tekstowym performansem ustanawiającym międzywojenną awangardę teatralną Europy Środkowo-Wschodniej jako odrębne i specyficzne zjawisko historyczne. Nie znaczy to, że wytwarzamy coś, co wcześniej nie istniało. Raczej (re)organizujemy pewien zestaw znanych wcześniej elementów w taki sposób, by na zaprojektowanej przez nas scenie zaistniały jako całość. To procedura odmienna od tradycyjnego poszukiwania akademickich definicji, które skupiają się na wytyczeniu granic i kryteriów pozwalających na oddzielenie opisywanego obiektu od innych. Zamiast tego, zapraszamy różnorodne zjawiska, by wystąpiły razem jak aktorzy tworzący między sobą rozliczne i często zaskakujące związki.

Będąc performansem o sztukach performatywnych, Lexicon jest skomponowany według zasad specyficznej dramaturgii świadomie grającej z konwencjami dramatycznymi i teatralnymi. Książkę tworzą trzy części (lub akty). Pierwsza prezentuje sceny międzywojennej awangardy teatralnej Europy Środkowo-Wschodniej, czyli – wyznaczane przez skomplikowane procesy państwowotwórcze – środowiska historyczno-kulturowe, w których się ona rozwijała. Tu też następują zaproponowane przez członków zespołu pracującego nad publikacją prezentacje narodowych awangard ukazywanych w kolejnych syntetycznych skrótach, by w finale aktu, który poświęcony jest trzem szczególnym miastom (Witebsk, Triest, Lwów), ukazać je we wzajemnych powiązaniach i splątaniach.

Akt drugi stanowi antytezę pierwszego – zamiast narodowych historii awangardy opisuje się tu nowoczesne sieci komunikacji i współdziałania przekraczające granice państwowe i kulturowe różnice: pisma tworzące transgraniczne związki, międzynarodowe wystawy, transnarodowe ruchy teatrów robotniczych i żydowskich.

Akt trzeci to próba syntezy całego leksykonowego performansu. To tu międzywojenna awangarda teatralna Europy Środkowo-Wschodniej – tytułowa bohaterka książki pojawia się jako autonomiczny podmiot obdarzony własną sprawczością. Ta część zorganizowana jest wokół czterech fundamentalnych pojęć: formy, dramatu, tańca i wydarzenia, co ma pozwolić na opisanie specyfiki wschodnio-środkowoeuropejskiej awangardy teatralnej widzianej jako całościowe zjawisko ożywiane wspólnymi wartościami estetycznymi i ideowymi.

Na książkę składają się teksty różnych osób, reprezentujących różne kultury i style pisania. Redaktorzy poszczególnych części i całego tomu nie dążyli do ukrycia tych odmienności przez narzucanie na tę wielość jakichś ujednolicających, „obiektywnych” standardów. Zarazem, by pomóc czytelnikom w poruszaniu się pomiędzy wielością głosów i perspektyw, wydawcy zdecydowali się stworzyć specjalny Indeks, zawierający ułożone w porządku alfabetycznym najważniejsze postacie, wydarzenia, przedstawienia i idee międzywojennej awangardy teatralnej Europy Środkowo-Wschodniej.

A Lexicon of the Central-Eastern European Interwar Theatre Avant-garde to główny rezultat wieloletniego projektu realizowanego od roku 2014 pod auspicjami Instytutu Teatralnego Europy Środkowo-Wschodniej, którego finałowa faza (2018–2024) była finansowana przez polskie Ministerstwo Edukacji i Nauki, w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki, projekt numer: 11H 17 0144 85.

Publikacja w języku angielskim.
Wydawcy: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, Performance Research Books 

Poniżej przedstawiamy przetłumaczone na język polski wstęp oraz trzy wybrane rozdziały z książki

A Lexicon of the Central-Eastern European Interwar Theatre Avant-garde
Wydawnictwo: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, Performance Research Books
ISBN/ISSN: 978-83-67682-17-6
Rok wydania: 2023
Liczba stron: 700
Oprawa: miękka ze skrzydełkami

–> PRZEJDŹ NA STRONĘ KSIĘGARNI

RECENZJE

Niniejszy leksykon jest pozycją pożądaną i niezwykle potrzebną anglojęzycznemu czytelnikowi, ponieważ uzupełnia brakujące „rozdziały” w historii teatru, prezentując złożony obraz pomijanych dotąd działań przez przedstawienie i omówienie praktyk międzywojennej awangardy teatralnej w Europie Środkowo-Wschodniej. Pięknie ilustrowana i bogata tematycznie książka prezentuje szeroki wachlarz działań artystycznych, pomagając nam zrozumieć późniejsze eksperymenty, jakie miały miejsce w tej dziedzinie sztuki dzięki przedstawieniu ich źródeł i podstaw. Leksykon ukazuje również niezwykłą sieć powiązań i inspiracji będących wynikiem rozprzestrzeniania się idei awangardowych i podróży artystów po tej części Europy. Publikacja ta ma ogromne znaczenie w obliczu aktualnych przemian politycznych i rozwoju postaw nacjonalistycznych, jakie obserwujemy dzisiaj w tym regionie (nie pomijając wojny w Ukrainie), ponieważ przypomina nam o wspólnych wartościach, zainteresowaniach i dziedzictwie artystycznym. Autorom i redaktorowi Leksykonu należą się gratulacje za ogrom wykonanej pracy i wiele ciekawych spostrzeżeń. Leksykon jest niezbędną lekturą pozwalającą nam w pełni zrozumieć różnorodne ścieżki rozwoju teatru europejskiego.

Paul Allain
Profesor Wydziału Teatru i Performance’u
Uniwersytet w Kent, Canterbury, Zjednoczone Królestwo

A Lexicon of the Central-Eastern European Interwar Theatre Avant-garde (Leksykon międzywojennej awangardy teatralnej Europy Środkowo-Wschodniej) pod redakcją Dariusza Kosińskiego jest wynikiem wieloletniej współpracy pomiędzy badaczami teatru i sztuk performatywnych z kilkunastu państw Europy Środkowo-Wschodniej, jak również wielu spotkań i rozmów, które miały swój początek w 2012 roku. We wstępie do książki redaktorzy wyjaśniają, że nie jest ona leksykonem w potocznym rozumieniu tego słowa, ale performansem. Ujawniają tym samym swoje głębokie przekonanie, że awangarda miała charakter performatywny. Z tego względu trudno jest w pełni uchwycić jej specyfikę w inny sposób niż poprzez performatywne akty ustanawiania sieci powiązań między zjawiskami artystycznymi a ludźmi, którzy je tworzyli, oraz miejscami, na które ludzie ci oddziaływali swoimi ideami i działaniami. Przedstawienie Leksykonu jako performansu pozwala lepiej zrozumieć cel, jaki postawili sobie autorzy tekstów. Dzięki ich wyjątkowemu podejściu, artyści i ich działania zaprezentowane w Leksykonie wchodzą w nowe i nieoczekiwane relacje, stawiając przed czytelnikiem zadanie odnalezienia się w tej sieci powiązań i wypracowanie własnego spojrzenia na narodowe sceny państw Europy Środkowo-Wschodniej, na których praktyki awangardowe rozwijały się i prezentowały niemal równocześnie. Autorzy nie chcą jednak, aby czytelnik nadmiernie przyzwyczaił się do jednej perspektywy i zachęcają go do bardziej elastycznego podejścia, które pozwoli na dostrzeżenie dynamiki performansu i mnogości elementów, które składają się na awangardę teatralną tego regionu.

dr hab. Ewa Partyga
Zakład Historii i Teorii Teatru
Instytut Sztuki, Polska Akademia Nauk


Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego jest Narodową Instytucją Kultury finansowaną ze środków budżetu Państwa.

(Przeczytaj więcej na ten temat)

Powiązane

Ten serwis korzysta z cookies Polityka prywatności