Książka Tadeusza Kornasia „Od STS-ów do kontrkultury” stanowi pierwszą w Polsce próbę napisania historii teatru studenckiego w PRL-u. To zjawisko artystyczne, społeczne, kulturowe określane było także innymi terminami: jako teatr alternatywny, poszukujący, offowy, młody, młodej inteligencji etc.
Niniejszy tom, pierwszy trzech zamierzonych, opisuje historię tego ruchu w burzliwym okresie odwilży, małej stabilizacji, po początki rodzimej kontrkultury (czyli lata 1954-1969).
Z konieczności jest więc też świadectwem istotnych przemian politycznych oraz nadziei, rozczarowań młodego pokolenia artystów. Zarazem stanowi również zapis głębokich i oryginalnych poszukiwań artystycznych, które spowodowały, że ruch teatrów studenckich wykroczył daleko poza środowiskowe ramy uczelni, stanowiąc bardzo istotny element kultury polskiej. W książce pojawią się więc opowieści o legendarnych i dobrze opisanych grupach: STS-ie, Bim-Bomie, Teatrze Ósmego Dnia, ale też o wielu interesujących innych zespołach, dzisiaj nieco zapomnianych.
Przywołane zostaną zaskakujące w kontekście środowiska studenckiego nazwiska artystów świetnie znanych z teatru zawodowego, jak choćby Konrad Swinarski, Jerzy Jarocki, Jerzy Grzegorzewski, Zbigniew Zapasiewicz, Jerzy Trela, Sławomir Mrożek, Krzysztof Penderecki, Krystyna Zachwatowicz, Andrzej Majewski…
Należy jednak pamiętać, że w rozumieniu twórców teatru studenckiego, to nie teatr zawodowy był celem, ale tworzenie alternatywnej wobec niego (i wobec teatrów amatorskich) trzeciej drogi. I o niej opowiada książka. Najważniejszym zadaniem, z jakim na tej drodze mierzyła się większość twórców teatrów studenckich, było zmienianie świata, poszerzanie pól wolności w opresyjnych i skomplikowanych czasach komunistycznej władzy.
Autor podjął się bardzo trudnego zadania. Trudnego, bowiem dokumentacja teatrów studenckich niekompletna, terminologia z nimi związana nieprecyzyjna, sieć zależności (od władz, od cenzury od organizatora) – niejasna. A jednak zjawisko ważne, o czym praca Tadeusza Kornasia bez żadnych wątpliwości przekonuje. W indeksie osób znajdą się bodaj wszyscy koryfeusze polskiego teatru rozpoczynający pracę w teatrze za czasów PRL-u.
Jedno z zapętleń tamtych czasów to status teatru studenckiego: deklarowany jako amatorski, de facto (w przypadku zespołów i spektakli uznanych przez autora za najważniejsze) będący warsztatem, laboratorium dla najambitniejszych adeptów profesjonalnej drogi przez teatr.
Prof. dr hab. Emil Orzechowski (z recenzji wydawniczej)
Autor opisuje nie tylko poszczególne grupy, ale także teatr studencki jako ruch – zjawisko nie tylko artystyczne, lecz także społeczne i kulturotwórcze, co jest niezwykle cenne. Tadeusz Kornaś zabiera czytelnika w „poznawczą podróż sentymentalną”, katalogując i próbując uchwycić najistotniejsze momenty, wydarzenia, inicjatywy i postaci teatru studenckiego, osadzając je w szerokim kontekście. Dokonuje brawurowej próby o charakterze dokumentacyjno-historycznym zebrania tych danych w jedną pracę. Część z tych wydarzeń jest dokładnie udokumentowana, pozostałe zachowały się jedynie w nielicznych wzmiankach i efemerycznych materiałach źródłowych.
Niezwykle wartościowym aspektem omawianej publikacji jest praca na wielu, różnorodnych źródłach i opracowaniach licznych autorów. Książka będąca złożonym przedsięwzięciem autorskim, a także redakcyjnym, jest swoistą kompilacją różnych źródeł i materiałów. W monografii odnajdujemy liczne, umiejętnie zastosowane cytaty – wypowiedzi, analizy, opinie badaczy, krytyków, a także twórców i sympatyków teatru.
Dr hab. Magdalena Grenda, prof. UAM (z recenzji wydawniczej)
Dr hab. Tadeusz Kornaś, prof. UJ – pracuje w Katedrze Teatru i Dramatu Uniwersytetu Jagiellońskiego. Opublikował m. in. książki Włodzimierz Staniewski i Ośrodek Praktyk Teatralnych „Gardzienice” (2004), Aniołom i światu widowisko (2009), Schola Teatru Węgajty. Dramat liturgiczny (2012), Apologie. Szkice o teatrze i religii (2017), Sam teatr nie wystarcza. Reduta, Białoszewski, Nowosielski, Kajzar, Jarnuszkiewicz… (2025). W latach 1997-2009 był redaktorem Gazety Teatralnej „Didaskalia” (w latach 2004-2008 redaktorem naczelnym). Był też członkiem kolegium redakcyjnego kwartalnika „Teatr Lalek (w latach 2016-2024).
Wydawnictwo: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego
ISBN: 978-83-67682-73-2
Rok wydania: 2025
Liczba stron: 508
Oprawa: twarda
Książka dostępna jest w księgarni PROSPERO Instytutu Teatralnego.