Druga część monumentalnego, trzytomowego dzieła Dobrochny Ratajczakowej – Dzieje komedii polskiej. Niezwykła próba przywrócenia zepchniętemu na margines gatunkowi właściwego miejsca w dziejach naszej rodzimej literatury.
Trzeci tom „Dziejów komedii polskiej” ukazuje się w dwóch woluminach.
Pierwszy z nich obejmuje drugą fazę transformacji gatunkowej komedii, która w ujęciu Autorki rozpada się na dwie epoki: pozytywizmu i młodopolskiego modernizmu. Z jednej strony charakteryzują je ostre podziały, z drugiej zaś obie epoki istnieją we wzajemnych splotach i uwarunkowaniach. Z dzisiejszej perspektywy wiek XIX wydłuża swoje trwanie i rozciąga się na kilka dekad XX stulecia, nie tylko na okres międzywojenny, ale pod pewnymi względami także na lata powojenne, omówione w drugim woluminie. Dynamiczne procesy poszukiwania nowych odmian gatunkowych komedii zachodzą zarówno w ramach teatru mieszczańskiego, jak i pod wpływem przemian historyczno-politycznych na scenach popularnych i rozrywkowych.
W drugim woluminie znalazła się kontynuacja rozważań nad biegnącymi różnymi traktami losami komedii w okresie międzywojennym i powojennym. Przede wszystkim pada tu pytanie o to, czy awangarda mogła zaoferować teatrowi dwudziestolecia nowe odmiany gatunkowe komedii, a także podjęta zostaje próba bilansu „komediowego” po zakończeniu wojny. Z jednej strony mamy tu bowiem wciąż widoczną matrycę komedii dziewiętnastowiecznej, która zaważyła zwłaszcza na nostalgiczno-patriotycznej tradycji teatru emigracyjnego. Z drugiej strony, wobec zmagania się autorów i publiczności z rzeczywistością PRL-u, toczyła się swego rodzaju gra z ramą gatunku w poszukiwaniu oryginalnych form komediowo-groteskowych. Ta gra widoczna była nie tylko na scenach publicznych, ale także w teatrach studenckich i na estradach kabaretowych, które stanowiły nową przestrzeń śmiechu w tych nieśmiesznych czasach.
O autorce
Profesor Dobrochna Ratajczakowa zajmuje się badaniami nad dramatem, teatrem i widowiskami kulturowymi, ale metody, jakimi się posługuje, przekraczają granice dyscyplin, a nawet dziedzin naukowych. Na dramat potrafi bowiem patrzeć z perspektywy quinta essentia – pieniądza, który staje się tragarzem akcji i postaci złączonych w planie fabuły. Opisując fenomen paryskich bulwarów w XVIII wieku, traktuje przedstawienie jako efekt procesu produkcji teatralnej poddanej prawom podaży i popytu. Zajmując się twórczością dramatopisarzy, widzi ją zawsze nie tylko w perspektywie jednostkowej biografii, ale na tle doświadczeń i gustów całego pokolenia. Sprawia to, że lektura prac Dobrochny Ratajczakowej staje się dla czytelnika wspaniałą przygodą intelektualną. Można tego zasmakować w licznych publikacjach książkowych: Teatr Artystyczny Bolesława Leśmiana: z problemów przełomu artystycznego w Polsce (1893–1913) (Wrocław 1979), Fotel recenzenta (Poznań 1981), Przestrzeń w dramacie i dramat w przestrzeni teatru (Poznań 1985), Komedia oświeconych (1752–1795) (Warszawa 1993), Obrazy narodowe w dramacie i teatrze (Wrocław 1994), Galeria gatunków widowiskowych, teatralnych i dramatycznych (Poznań 2015) oraz w niemal pięciuset artykułach, których zaledwie niewielka część zebrana została w dwutomowej publikacji W krysztale i w płomieniu (Wrocław 2006).
